سوره نجم ۲ (938)

بسم الله الرحمن الرحیم (فاتحه:۱). در این آیه، عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوَى (نجم:۵)، عموماً گفته‌اند که این صفت جبرئیل است، در حالی که این صفت خداست. یکی به قرینهٔ اینکه در چند آیه بعد گفت که فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى (نجم:۱۰)، یعنی سخن از خداست. یکی اینکه در سورهٔ الرحمن، خودش و الرحمن را معلم قرآن معرفی کرد؛ الرَّحْمَٰنُ (الرحمن:۱)، عَلَّمَ الْقُرْآنَ (الرحمن:۲). یکی اینکه دعاها و روایاتی وارد شده که این صفت برای خدا به کار رفته، مانند دعایی که برای ماه صفر هست: یا شَدیدَ الْقُوَى و یا شَدیدَ الْمِحال، یا عَزیزُ و یا عَزیز. آن صفت خداست؛ شَدیدُ الْقُوَى (نجم:۵) و شَدیدُ الْمِحال (رعد:۱۳) صفت خداست.

قرینه‌ای که ذهن مفسران را به خطا برده، این است که قرآن در مورد جبرئیل گفته ذِی قُوَّةٍ (تکویر:۲۰). ذی‌قوه و شَدیدُ الْقُوَى (نجم:۵) یکی نیست. کسی قوه‌ای دارد، کسی شَدیدُ الْقُوَى (نجم:۵) است؛ یعنی به اعلی درجه آن را دارد. کسی علم دارد، کسی بالاترین مرتبهٔ علم را دارد. یکی نیرو دارد، یکی بالاترین مرتبهٔ نیرو را دارد. اینکه قرآن دربارهٔ جبرئیل گفته ذی‌قوه، دلیل نمی‌شود که همان معنای شَدیدُ الْقُوَى (نجم:۵) را بدهد و شَدیدُ الْقُوَى (نجم:۵) متعلق به جبرئیل باشد. مسلماً این صفت، صفت خداست؛ عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوَى (نجم:۵).

چه کسی این قرآن را، وحی را، این کلماتی را که پیامبر می‌گوید، به او تعلیم کرده؟ کسی که شَدیدُ الْقُوَى (نجم:۵) است. حالا در گفتاری دیگر به این بپردازیم که چه ارتباطی بین تعلیم و شَدیدُ الْقُوَى (نجم:۵) هست. ظاهراً کسی که تعلیم می‌کند، در عالم انسان‌ها کسی است که بسیار می‌داند و اطلاعاتش بسیار زیاد است. اما اینکه گفته شده که عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوَى (نجم:۵)، ارتباط بین شَدِیدُ الْقُوَى (نجم:۵) و تعلیم چیست؟